Dòng sông chảy qua những cuộc đời¶
Chút suy tư sau chuyến đi cuối năm Ất Tỵ
Trong tác phẩm kinh điển của Norman Maclean, dòng sông không chỉ là một thực thể địa lý: nó là dòng thời gian, là tôn giáo, và là nơi lưu giữ những câu chuyện. Khi gấp lại cuốn sách "A River Runs Through It" (Nơi dòng sông chảy qua), tôi chưa bao giờ nghĩ rằng mình sẽ sớm tìm thấy "dòng sông" của riêng mình trong chuyến đi khám bệnh cuối năm Ất Tỵ cùng nhóm MAGIS. Đó là một hành trình mà ở đó, y khoa không chỉ là thuốc men, mà là một cuộc đối thoại lặng lẽ giữa những thân phận.
Sự nhỏ bé của người thầy thuốc¶
Dòng sông tự nó chảy từ thuở hồng hoang, không đợi chờ và cũng chẳng vì ai mà dừng lại. Khi đứng giữa vùng đất Tây Nguyên bạt ngàn này, tôi chợt nhận ra sự hiện diện của đoàn y bác sĩ chúng tôi thật nhỏ bé biết bao.
Bao đời nay, người dân nơi đây vẫn sinh sống, vẫn hít thở và đi qua những cơn bão bệnh bằng bản năng sinh tồn mãnh liệt. Họ vẫn sống dù có hay không sự hiện diện của y tế hiện đại, dù thiếu cái ăn hay thiếu mặc. Chứng kiến nhịp sống ấy, tôi hiểu rằng đoàn khám bệnh không phải là "người cứu rỗi". Chúng tôi chỉ là một chút gia vị, một gợn sóng nhỏ trên dòng sông cuộc đời của họ. Sự khiêm nhường ấy giúp tôi rũ bỏ cái tôi cá nhân để thực sự chạm vào nỗi đau của đồng bào.
Khi "quăng dây" là một thử thách¶
Maclean đã dành rất nhiều trang viết để mô tả nghệ thuật câu cá bằng mồi giả. Đó là sự tổng hòa của sự chính xác, nhịp điệu và kiên nhẫn. Khám bệnh cho bà con vùng sâu cũng chính xác là một bộ môn nghệ thuật như thế.
Rào cản lớn nhất ở đây không phải là thiếu máy móc, mà là ngôn ngữ. Giữa một người nói tiếng Kinh và một người chỉ biết tiếng bản địa, khoảng cách dường như dài hơn cả con sông trước mặt. Có những lúc, chúng tôi ngồi đối diện nhau, chỉ biết nhìn vào mắt nhau mà cười - một nụ cười hiền hậu nhưng đầy bối rối.
Để có một chẩn đoán "gần đúng nhất", người thầy thuốc phải trở thành một "nghệ nhân quăng dây": tôi học cách dùng ngôn ngữ hình thể qua những cái chỉ tay, những cái gật đầu, học cách nhìn mặt đoán ý để đọc nỗi đau qua nếp nhăn trên trán hay sự mệt mỏi trong ánh mắt và học cách kiên nhẫn khi chờ đợi người thông dịch, dù đôi khi ý nghĩa đã rơi rụng ít nhiều qua lời kể thứ ba.
Nỗ lực đó không chỉ để tìm ra bệnh, mà là để khẳng định một thông điệp: "Tôi đang lắng nghe bạn, dù chúng ta không cùng tiếng nói."
Câu chuyện từ máy đo điện tim¶
Trong truyện, người em trai Paul của Maclean là một tay câu kiệt xuất nhưng lại có một cuộc đời đầy bi kịch. Anh đã từ chối sự giúp đỡ của những người xung quanh và cuối cùng kết thúc cuộc đời mình trong một trận ẩu đả. Câu chuyện đó dạy tôi rằng đôi khi những người mạnh mẽ nhất lại là những người cần sự giúp đỡ nhất, và việc chấp nhận sự giúp đỡ cũng là một loại can đảm.
Trong chuyến đi này, tôi ngỡ mình là "người cho", nhưng thực tế, tôi lại là "người nhận". Tôi xin chia sẻ trải nghiệm của tôi về cái máy đo điện tim. Khi gắn điện cực lên những người dân ở đây, máy ECG không thể bắt được tín hiệu. Da của họ đã trở nên khô khốc, chai sạn vì nắng gió, vì những ngày dài phơi mình trên nương rẫy. Lớp da ấy là chứng tích của sự nhọc nhằn, là tấm khiên bảo vệ họ trước sự khắc nghiệt của thiên nhiên, nhưng cũng là bức tường ngăn cách họ với sự chăm sóc y tế hiện đại. Nhìn những tín hiệu chập chờn trên màn hình, lòng tôi thắt lại. Tôi nhận ra mình may mắn đến nhường nào, và thầm tạ ơn vì mình được ưu ái có được một cuộc đời ít sương gió hơn.
Lời kết bên dòng suối¶
Ngày cuối cùng, khi được các thầy dẫn đi chơi thác, ngồi ngâm chân trong dòng suối mát lạnh, tôi nhìn những tia nắng nhảy múa trên mặt nước, nghe tiếng nước chảy róc rách, mọi mệt mỏi của chuyến đi dường như trôi theo dòng nước.
Tôi chợt nhớ đến câu kết của cuốn sách: "Tôi bị ám bởi những con nước." Giờ đây, tôi cũng bị ám ảnh. Ám ảnh bởi ánh mắt của người bệnh, bởi lớp da chai sạn của người nông dân, và bởi sự tử tế mà chúng tôi dành cho nhau. Chuyến đi với nhóm MAGIS không chỉ là một đợt thiện nguyện: đó là một chuyến đi chữa lành, học một bài học về lòng nhân ái, nơi tôi học cách làm một dòng sông: cứ chảy, cứ hiến dâng, và cứ bao dung với tất cả những gì mình đi qua.