Trước khi những dấu chấm dừng lại¶
Mấy ngày này tôi được về nhà ăn Tết. Những năm trước vì phải trực bệnh viện nên tôi chỉ về được có 3-4 ngày. Năm nay tôi quyết định nhờ anh chị trong khoa trực giúp để có thể về trọn một tuần, cho thật đáng.
Rời xa những ồn ào, lộng lẫy của thành thị, tôi trở về với ngôi nhà thân thương. Ngôi nhà trông có vẻ mới mẻ ở bề ngoài, nhưng chính những người sống trong đó mới thực sự làm nên hai chữ “NHÀ”.
Ông bà tôi đã lớn tuổi, tóc bạc đi nhiều, lưng còng hơn trước, tay chân thường xuyên đau nhức. Thế nhưng ông bà vẫn đón tôi bằng nụ cười hiền hậu – nụ cười chứa đựng sự yêu thương vô hạn.
Gặp ông bà, những câu chuyện cũ được lôi ra kể lại, những ký ức "thời đó" được phóng đại thêm vài phần, tiếng cười xen lẫn tiếng ho khẽ. Khoảnh khắc ấy giản dị đến mức người ta dễ bỏ qua. Nhưng nếu dừng lại một chút, ta sẽ thấy đó là một đặc ân.
Ở bệnh viện, tôi bắt gặp những cụ già nằm lặng lẽ. Có người không con cái, có người thì con cái lo đi làm, cũng có người chỉ còn hai vợ chồng già tựa vào nhau. Ánh mắt họ không hẳn buồn, nhưng có gì đó trống trải. Một ngày dài hơn bình thường. Một tiếng thở dài không ai nghe thấy. So với họ, tôi bỗng thấy tôi may mắn đến lạ: tôi còn có nơi để về, còn có ông bà để chọc cười, còn có bữa cơm gia đình đông đủ tiếng nói.
Chúng ta hay nói về thành công, về những mục tiêu lớn lao, về những chuyến đi xa. Nhưng "được ở bên người thân" mới là một dạng thành tựu thầm lặng. Không phải ai cũng có. Và không phải lúc nào tôi cũng còn.
Có một cách nhìn cuộc đời khiến tôi suy nghĩ rất nhiều: nếu mỗi ngày trong đời người là một dấu chấm, bạn đã sống được bao nhiêu chấm rồi? Và quan trọng hơn, bạn còn bao nhiêu dấu chấm nữa? 1
Nhưng có một câu hỏi sâu hơn: còn bao nhiêu "dấu chấm cơ hội" để ta về với gia đình?
Bạn gãy xương năm 15 tuổi thì bạn bè vô tư kí tên lên băng bó bột, bạn gãy xương năm 85 tuổi họ sẽ ghi tên lên phong bì.
Ông bà tôi giờ đã U90. Nếu tính lạc quan lắm, có thể còn khoảng năm năm nữa. Mỗi năm tôi về nhà hai lần: Tết và hè. Trừ hao những yếu tố khác, vậy thì vị chi số lần tôi được được ngồi ăn cơm cùng ông bà, nghe ông bà kể chuyện xưa, cười với ông bà chưa tới mười đầu ngón tay.
Con số ấy nhỏ đến mức khiến tôi giật mình. Chúng ta thường nghĩ thời gian còn nhiều. Nhưng khi quy đổi thành số lần cụ thể, mọi thứ bỗng trở nên hữu hạn một cách rõ ràng. Không còn mơ hồ. Không còn "để mai tính".
Nếu chỉ còn mười dịp, liệu tôi có còn vừa ngồi cạnh ông bà vừa cắm mặt vào điện thoại? Liệu tôi có còn dễ cáu khi bà hỏi đi hỏi lại một câu? Liệu tôi có còn nghĩ "lần sau về rồi nói chuyện cũng được"?
Khi biết số chấm còn lại không nhiều, ta sẽ muốn sống trọn trong từng chấm một. Một bữa cơm không chỉ là ăn cho no, mà là cơ hội. Một buổi chiều không chỉ là thời gian rảnh, mà là món quà. Một cái nắm tay không chỉ là thói quen, mà là ký ức sẽ theo ta rất lâu sau này.
Sáng nay, tôi ngồi cạnh bà, hỏi một câu: "Bà ơi, làm sao bà sống được tới từng này tuổi?"
Bà cười hiền, trả lời rất đơn giản:
"Tất cả là nhờ ơn Chúa. Chúa muốn mình sống lâu thì mình sống lâu, Chúa muốn mình sống ít thì mình sống ít. Mình không cưỡng cầu được."
Một câu trả lời mộc mạc. Không nhắc tới chế độ ăn, không nói về bài tập thể dục, không dẫn chứng nghiên cứu khoa học nào. Chỉ là một sự phó thác. Trong khi bao nhiêu nhà khoa học nghiên cứu về tuổi thọ, bao nhiêu triết gia suy tư về ý nghĩa sống chết, bà tôi - với mái tóc bạc và đôi tay nhăn nheo - lại chạm vào một điều cốt lõi: có những thứ nằm ngoài tầm kiểm soát của ta. Ta có thể chăm sóc sức khỏe. Ta có thể cố gắng sống lành mạnh. Nhưng cuối cùng, độ dài đời người không hoàn toàn do ta quyết định. Điều ta có thể quyết định, có lẽ, chỉ là cách mình sống trong từng ngày được trao.
Nếu mỗi ngày là một dấu chấm, thì giá trị không nằm ở việc chuỗi chấm ấy dài bao nhiêu, mà nằm ở việc mỗi chấm có được tô vẽ bằng sự hiện diện và yêu thương hay không.
Bà tôi sống lâu không phải vì bà ám ảnh bởi việc phải sống lâu. Bà sống từng ngày, tin rằng ngày nào còn thức dậy được thì ngày đó là ơn ban. Có lẽ chính sự nhẹ lòng ấy giúp bà thanh thản. Và biết đâu, chính sự thanh thản lại là bí quyết dài lâu mà ta cứ mải mê tìm kiếm ở những nơi phức tạp hơn.
Khi nghĩ về những "dấu chấm còn lại", tôi thấy tôi cần sống khác đi một chút.
Khác đi trong cách nói chuyện với ông bà - chậm hơn, kiên nhẫn hơn.
Khác đi trong cách về nhà - không phải vì nghĩa vụ, mà vì mong muốn.
Khác đi trong cách nhìn thời gian - không phải là thứ để tiêu xài, mà là thứ để trân quý.
Có thể tôi không biết tôi còn bao nhiêu dấu chấm cho riêng tôi. Nhưng tôi biết chắc rằng số chấm được ngồi cạnh ông bà không còn nhiều.
Vậy nên, nếu hôm nay bạn còn có thể về nhà, hãy về.
Nếu hôm nay bạn còn có thể gọi một cuộc điện thoại, hãy gọi.
Nếu hôm nay bạn còn có thể ngồi cạnh người thân và chọc họ cười, hãy làm.
Một ngày nào đó, bạn sẽ ước mình có thêm một dấu chấm nữa để làm điều ấy.
Nhưng lúc đó, chuỗi chấm có thể đã khép lại.
Và điều duy nhất còn ở lại, sẽ là ký ức về cách bạn đã sống trong những dấu chấm ta từng có.
Lạy Chúa, con không đợi chờ,
con quyết sống phút hiện tại,
và làm cho nó đầy tình thương,
vì chấm này nối tiếp chấm kia,
ngàn vạn chấm thành một đường dài.
Phút này nối tiếp phút kia, muôn triệu phút thành một đời sống.
Chấm mỗi chấm cho đúng, đời sẽ đẹp.
Sống mỗi phút cho tốt, đời sẽ thánh.
~ Trích Năm chiếc bánh và hai con cá - ĐHY FX Nguyễn Văn Thuận