Khám phá và tự xây dựng bộ hồ sơ học tập của riêng mình
Ở bài viết trước, mình đã chia sẻ về 2 yếu tố đầu tiên về 4 khía cạnh của việc học là (1) khi nào bạn học tốt nhất và khi nào bạn kém tập trung nhất và (2) xác định xem thế mạnh của bạn là tư duy phân tích hay là tư duy tổng hợp hay là bạn thoải mái với cả hai cách tiếp cận.
Trong bài viết này, mình chia sẻ tiếp 2 khía cạnh còn lại: Kim tứ đồ học tập và các loại hình thông minh.
1. KIM TỨ ĐỒ HỌC TẬP
Lý thuyết này được phát triển bởi Ned Herrmann, lý thuyết này được mở rộng dựa trên công trình nghiên cứu của Roger Sperry - người cho rằng bộ não của chúng ta gồm có 2 phần: não trái và não phải. Những nghiên cứu của Ned Herrmann đã đưa đến một phát hiện mới: ngay cả não trái và não phải, cũng có thể được chia thành 2 phần nhỏ nữa, tổng cộng là bộ não được chia làm 4 phần! Từ đây, ông đề xuất một cách để học sáng tạo hơn: chúng ta hãy học cách tinh vào phần não phải phi ngôn ngữ của mình, những cảm xúc và ý tưởng và theo sát nhưungx ý tưởng này bằng những thông tin, lý luận được dẫn dắt bởi não trái.
Theo Herrman, có 4 phong cách học tập khác nhau được đặt theo tên 4 chữ cái A, B, C, D như sau: Phong cách A: Phong cách học tập này tin tưởng vào những thông tin, dữ kiện, dữ liệu trong tâm của môn học, chủ đề nghiên cứu. Do đó, phong cách A sẽ tập trung xây dựng nền tảng kiến thức của mình dựa trên một nhóm kiến thức nền tảng nhất định - những kiến thức được đồng thuận và thống nhất bởi đa số mọi người. Khi đã nắm được những kiến thức nền tảng này rồi, chúng ta sẽ dễ dang đưa ra những giải thuyết, lí giải của mình về những gì diễn ra một cách dễ dàng hơn. Chẳng hạn khi nghiên cứu lịch sử, bạn sẽ ưu tiên tìm hiểu dòng chảy lịch sử - các triều đại lần lượt xuất hiện và sụp đổ theo thời gian, rồi từ hiểu biết cơ bản này, bạn đào sâu thêm về những sự kiện lịch sử dẫn đến sự thành lập và tàn lụi của những triều đại này, v…v… Những kiến thức này sẽ là nền tảng để bạn đưa ra những phán đoán, ý kiến phản biện, lập luận và tư duy các vấn đề về lịch sử.
Đối với nhóm A, họ sẽ đánh giá cao và tin tưởng những suy nghĩ, phân tích, lập luận có dẫn chứng, số liệu đàng hoàng, và sự giao tiếp truyền đạt của họ cũng rất ngắn gọn, đơn giản và chính xác. Họ là con người của lí trí, ít khi tin vào sự mập mờ, cảm xúc hay trực giác.
Phong cách B: Cách học này có đặc điểm là người học sẽ cảm thấy thoải mái nhất với lộ trình học tập có sẵn, theo trình tự được thiết kế từ trước. Với nhóm này, họ chỉ cần biết là “à, môn Toán thì có x phần như thế này nè, mỗi phần có y nội dung nhỏ hơn như vậy nè, mình cứ tuần tự học hết các nội dung từ trên xuống là ổn thôi”.
Phong cách B cũng tương tự với A, nhưng họ sẽ tin tưởng hơn với những gì đã được chứng minh là có hiệu quả, tin tưởng vào sự chi tiết, trật tự, rõ ràng và sự ổn định. A và B là kiểu người thiên về lí trí nhiều hơn là cảm xúc hay trực giác.
Phong cách C: Phong cách này sẽ tập trung vào việc giao tiếp và tương tác nhiều hơn. Họ thường thích thú và có hứng thú hơn khi trao đổi với người khác, phản tư về cảm xúc và cảm giác với môn học đó, hay hiểu về giá trị của môn học với họ trong đời sống.
Có thể thấy, nhóm C nhạy cảm hơn với cảm xúc, tâm trạng và thái độ. Họ sẽ yêu thích sự tương tác với người khác, logic và lý luận thường được xếp sau cảm xúc và trải nghiệm.
Phong cách D: Nhóm người này có xu hướng học vì một mục đích phụng sự thế giới hoặc giải quyết một vấn đề cá nhân nào đó. Dù học hay nghiên cứu hay làm việc, nhóm người này sẽ lưu tâm đến động lực của việc học là gì, hay họ hay để ý xem những gì thúc đẩy người khác làm việc, kinh doanh? Và khi học, họ cũng sẽ suy nghĩ về những gì được học qua nhiều khía cạnh khác nhau, thay vì chỉ nghe và tiếp thu một cách thụ động.
Nhóm D là những người thoải mái với những gì nguyên bản, bất định, bất ngờ. Nhóm D do đó sẽ học và phát triển tốt trong môi trường không truyền thống, nhiều sự rối reng, thích sự thử thách. Theo Hermann, chúng ta đều sở hữu 4 phong cách học tập này, và chúng ta thường xuyên kết hợp chúng trong suốt quãng đời học tập của mình. Tuy nhiên, sẽ có một vài phong cách học tập mà bạn cảm thấy thoải mái nhất và thích hơn những phong cách còn lại, thậm chí bạn thấy phong cách nào cũng tương tự nhau – nếu như vậy, bạn có thể thoải mái lựa chọn sao cho phù hợp với từng môn học khác nhau.
Bạn có thể dành thời gian để thử nghiệm các cách học tập trên để xem thử phong cách nào hợp với mình nhất, cũng tùy vào từng môn học cụ thể mà bạn có thể lựa chọn cho phù hợp. Ví dụ học toán, lý, những môn tính toán thì bạn nên ưu tiên cách học A, còn nếu bạn học những môn về chữa lành, tâm lý học, bạn có thể thử nghiệm cách học C.
Nói chung là bạn hãy tự do thử nghiệm trên các phong cách học tập này, để xem bạn có thể ứng dụng được vào cuộc sống và việc học như thế nào.
2. KIỂU THÔNG MINH CỦA BẠN LÀ GÌ?
Khi nhắc đến trí thông minh, chúng ta thường liên hệ đến các bài kiểm tra IQ, và chúng ta cho rằng IQ cao thì là thông minh, còn IQ thấp thì là kém cỏi, khó thành công trong cuộc sống. Tuy nhiên niềm tin này là hậu quả của các bài thi chuẩn hóa đo lường IQ, thực chất những gì IQ đo lường là trí thông minh về logic, một trong 7 loại trí thông minh mà một người sở hữu mà thôi. Lý thuyết về đa dạng các loại thông minh được phát triển bởi nhà tâm lý học Harvard Howard Gardner. Bạn có thể tham khảo cuốn Frames of Mind của ông để hiểu thêm, hoặc tìm đọc cuốn “7 loại hình thông minh” của Thomas Amstrong để nắm rõ hơn. Về cơ bản, Gardner cho rằng chúng ta có ít nhất 7 loại thông minh khác nhau:
- Trí thông minh ngôn ngữ (Linguistic intelligence)
- Trí thông minh logic – toán học (Logical-mathematical intelligence)
- Trí thông minh không gian (Spatial intelligence)
- Trí thông minh âm nhạc (Musical intelligence)
- Trí thông minh vận động thân thể (Bodily-kinesthetic intelligence)
- Trí thông minh nội tâm (Intrapersonal intelligence - knowing yourself)
- Trí thông minh hiểu và làm việc với người khác (Interpersonal intelligence - knowing other people) Có một vài kiểu thông minh khi sinh ra bạn đã có sự phát triển vượt trội về nó, ví dụ Mozart sinh ra đã sở hữu trí thông minh âm nhạc vượt trội, hay Messi là ví dụ điển hình về người có Trí thông minh vận động thân thể mạnh mẽ… Tuy nhiên nếu bạn tập trung phát triển những năng lực và kĩ năng về một trí thông minh nào đó, chúng cũng sẽ phát triển vượt bậc. Cristiano Ronaldo là một ví dụ về những nỗ lực để trở thành siêu sao bóng đá hang đầu thế giới, hay Eminem một người từng bị chê là không có khả năng âm nhạc đã cố gắng để trở thành Rapper huyền thoại thế giới. Có hai cách tiếp cận với hiểu biết về các loại trí thông minh này:
- Bạn sẽ sắp xếp và xây dựng các chiến lược tận dụng những trí thông minh thế mạnh của mình nhằm tăng hiệu quả việc học. Chẳng hạn nếu bạn có thế mạnh về trí thông minh không gian, thì đừng chỉ đọc các con chữ, mà hãy xem nhiều hình ảnh, tìm cách minh họa những gì được học thành các hình vẽ, biểu đồ thú vị. Hay bạn có thế mạnh về ngôn ngữ thì có thể viết bài giải thích những gì mình học cho người khác, v.v… Bạn cũng có thể kết hợp nhiều kiểu thông minh lại trong quá trình học để thúc đẩy khả năng tiếp thu của mình.
- Bạn có thể nhận thấy những điểm chưa mạnh về một kiểu thông minh bất kì, và bạn muốn cải thiện chúng, việc có hiểu biết về chúng có thể giúp bạn có những thiết kế riêng để cải thiện chúng hiệu quả nhất. Mình để xuất bạn đọc cuốn 7 loại hình thông minh để hiểu rõ hơn, các bài tập, phân tích, ví dụ của cuốn này rất đa dạng, chi tiết và dễ thực hành theo. Trên đây là những giới thiệu ngắn gọn về kim tứ đồ học tập và các loại hình thông minh. Kết hợp với 2 khía cạnh học tập ở bài trước, bạn có thể vẽ ra được một bộ hồ sơ học tập của mình rồi. Trong những lần đầu tiên thiết lập hồ sơ này, có thể bạn sẽ chưa hài lòng lắm, vì những lần đầu tiên sẽ có tác dụng nháp mà thôi, sau một thời gian theo dõi bản thân, thu thập dữ liệu, bạn sẽ có được một hình dung hiệu quả hơn về cách bản thân học. Sau đó, bạn cứ từ từ cập nhật về hồ sơ học tập của mình.
XÂY DỰNG HỒ SƠ HỌC TẬP
Sau khi tổng hợp các thông tin trên, hồ sơ học tập của bạn sẽ trông như thế này:
- Thời gian học tập tốt nhất của tôi là: … vì vậy tôi cảm thấy thoải mái khi sắp xếp thời gian học tập của tôi vào…
- Tôi là một người tư duy …(diễn dịch/ quy nạp/ kết hợp), tôi thích …(đi từ ví dụ đến khái niệm/đi từ khái niệm đến ví dụ). Vì vậy, khi tìm hiểu một môn học mới, tôi ưu tiên hướng tiếp cận…
- Về góc phần tư: tôi thích học từ … (thực tế, cấu trúc, con người, cảm giác), vì vậy khi tiếp cận một môn học mới, hướng ưu tiên tiếp cận của tôi là….
- Trí thông minh thế mạnh của tôi là …vì vậy thôi hứng thú khi học vấn đề nào đó liên quan…
KẾT HỢP PHONG CÁCH HỌC TẬP VÀ NGUỒN TÀI LIỆU
Khi học, bạn cần nạp vào đầu từ một nguồn thông tin nào đó, những nguồn tài liệu phổ biến thường được sử dụng là:
- Các ấn phẩm như: sách, báo, tạp chí
- Kinh nghiệm từ các hoạt động: nghiên cứu, hội thảo, làm việc nhóm…
- Các phương tiện truyền thông: phim, ảnh, slide, recording, mp3, slide…
- Tự nhiên: nghiên cứu riêng của bạn hoặc của người khác về môi trường tự nhiên xung quanh
- Người khác: giáo viên, chuyên gia, nhà nghiên cứu Tùy theo những sở thích và thế mạnh (thậm chí là sự có sẵn) của các nguồn thông tin, bạn có thể lựa chọn những nguồn thông tin phù hợp để học. Một yếu tố bạn cần cân nhắc nữa, đó bạn muốn học một mình, hay là muốn học với một nhóm? Những thông tin này cũng ảnh hưởng lớn đến khả năng tiếp thu và phát triển của bạn trong việc học. Bên dưới, mình sẽ gửi các bài tập để bạn tự làm theo để xác định các thông tin thế mạnh về Kim tứ đồ học tập, các loại hình thông minh và cách làm kết hợp phong cách học và nguồn tài liệu phù hợp. Hi vọng sau bài viết này, bạn có thể tự xây dựng cho mình được một bộ hồ sơ học tập, giúp bạn có thể đi xa hơn trong hành trình giáo dục tự thân của mình!